Yapay zekâ ihracatta ne yapar, ne yapamaz

Asistanlar ihracatta hangi işe yarar

Genel sohbet asistanları (ChatGPT, Gemini, Claude gibi) ihracatçının üç işinde yardımcı olur: pazar araştırmasına başlamak, metin yazmak, çeviri yapmak. Üçünde de çıktı bir taslaktır; doğruluğunu sen denetlersin.

• Pazar araştırması: hangi ülkelere bakacağını, ürünü hangi adlarla ve hangi kodlarla arayacağını, kime hangi soruyu soracağını çıkarmak için başlangıç noktası. Rakamı kaynağında doğrularsın.
• Ürün metni ve e-posta taslağı: katalog açıklaması, kısa tanıtım, ilk e-postanın ilk hâli. Firma, kişi ve rakam bilgisini sen verirsin; asistan yalnız cümleyi kurar.
• Çeviri: metni alıcının diline çevirir. Teknik terimleri ve tonu alıcının dilini bilen biri okusun.

OpenAI, uygulama geliştiricilere yönelik güvenlik rehberinde, mümkün olduğunda çıktının kullanılmadan önce bir insan tarafından gözden geçirilmesini önerir. Rehber, gözden geçirenin çıktıyı denetlemek için gereken bilgiye kolayca ulaşabilmesi gerektiğini de yazar.

Asistanlar nerede yanılır: sağlayıcıların kendi belgeleri

Anthropic'in Claude yardım sayfası, Claude'un zaman zaman yanlış ya da yanıltıcı yanıt üretebildiğini söyler ve buna halüsinasyon der. Aynı sayfaya göre Claude bazı konularda en güncel bilgiyle eğitilmemiş olabilir, doğru görünen ama gerçeğe dayanmayan alıntılar gösterebilir; kullanıcılar Claude'u tek doğruluk kaynağı olarak görmemelidir.

Google'ın Gemini yardım sayfaları da aynı yönde uyarır: Gemini hata yapabilir, yanıtlarını kontrol et. Yanıtlarla ilgili yardım sayfası ayrıca Gemini'nin kişiler hakkında yanlış ya da uygunsuz yanıtlar verebileceğini yazar. Alıcı firmadaki karar vericinin adı ve unvanı tam da bu türden bir bilgidir.

OpenAI ve Georgia Tech araştırmacılarının “Why Language Models Hallucinate” makalesi, dil modellerinin emin olmadıklarında bazen tahmin yürüttüğünü ve inandırıcı ama yanlış ifadeler ürettiğini söyler. Makalede bir araştırmacının doğum günü açık kaynaklı bir modele, yalnız biliyorsa cevap vermesi şartıyla sorulur; model üç ayrı denemede üç yanlış tarih verir. Aynı araştırmacının tez başlığı üç popüler modele web araması olmadan sorulduğunda hiçbiri doğru başlığı ya da yılı vermez.

Web araması açık olsa da risk sürer. Makale, aramanın ya da aramayla zenginleştirilmiş üretimin halüsinasyonu azalttığını, ama çare olmadığını savunur: “bilmiyorum” cevabına puan vermeyen ikili (doğru/yanlış) değerlendirme, arama kesin bir cevap getirmediğinde yine tahmini ödüllendirir. Anthropic de web arama sonuçlarıyla çalışırken Claude'un andığı kaynakların gözden geçirilmesini ister, çünkü özgün sitelerde özetin dışında kalan önemli bağlam olabilir.

Anthropic'in ayrı bir yardım sayfası, Claude'un çalışmayan bağlantılar üretebildiğini ve e-posta gönderdiğini ya da dış belge hazırladığını yanlış biçimde söyleyebildiğini yazar. Aynı sayfaya göre entegre edilmemiş araçlara, e-posta dâhil, erişimi yoktur.

Alıcı ararken neyi kontrol edersin

Asistan sana bir alıcı listesi verirse her satırı sına.

Elle doğrulama: bir firmayı adım adım kontrol et

1. Firmanın adını arama motoruna kendin yaz ve resmî sitesini bul. Asistanın verdiği bağlantıyı değil, kendi bulduğun siteyi kullan.
2. Sitede ürün ya da hizmet sayfasına bak: firma gerçekten senin ürününü alıp satıyor, işliyor ya da dağıtıyor mu?
3. Hakkında ve iletişim sayfasındaki firma adını, adresi ve telefonu not et. Asistanın verdiğiyle aynı mı?
4. Firmanın ülkesindeki ticaret sicilinde adını ara. Kayıtlı unvan, adres ve durum (faal, tasfiyede, kapanmış) siteyle uyuşuyor mu?
5. Europages gibi firma dizinlerinde ve sektörün fuar katılımcı listelerinde kaydını ara. Adres ve alan adı tutuyor mu?
6. Karar vericiyi firmanın sitesinde ya da kişinin herkese açık profilinde doğrula. Unvan ve firma eşleşmiyorsa kişiyi listeden çıkar.
7. E-posta alan adı firmanın sitesindeki alan adıyla aynı olmalı. Sitede yazılı bir adres varsa onu kullan; yoksa asistanın tahmin ettiği adrese göndermeden önce başka bir kaynaktan teyit et.
8. Bu adımlardan biri tutmuyorsa o satırı listeden çıkar. Doğrulayamadığın firmaya yazma.

Birleşik Krallık'ta şirket sicili hizmeti (Companies House) şirket adı, şirket numarası ya da yönetici adıyla herkese açık arama sunar. Aynı sayfa, kuruluşun kendisine sunulan bilginin doğruluğunu kontrol etmediğini belirtir. Yani sicil kaydı firmanın var olduğunu gösteren iyi bir başlangıçtır ama tek başına yeterli değildir; siteyle ve dizinle karşılaştır. Alıcının ülkesi başkaysa o ülkenin kendi ticaret sicili hizmetini ara.

Türkiye'den yazıyorsan Ticaret Bakanlığı'nın “Müşavire Danışın” kanalından ticaret müşavir ve ataşelerine, görev yaptıkları ülkelerle ilgili bilgi talebi iletebilirsin.

Pazar rakamını kaynağında doğrula

ITC'nin (Uluslararası Ticaret Merkezi) Trade Map tanıtım sayfası, aracın ihracat performansı, uluslararası talep, alternatif pazarlar ve rakip pazarlar için gösterge sunduğunu yazar. UN Comtrade ise ülkelerin Birleşmiş Milletler'e bildirdiği, aynı sınıflamayla sunulan ürün ve ticaret ortağı bazında ithalat ve ihracat verisini yayımlar.

Asistan bir pazar için ithalat ya da talep rakamı verirse ürünün Armonize Sistem (HS) kodunu bul ve rakamı bu iki kaynakta ara. Tutmuyorsa asistanın rakamını kullanma; kaynağını gösteremiyorsa raporuna ya da e-postana yazma.

Taslak yazdırırken asistanı dürüst tutmak

Anthropic'in dokümanına göre modele açıkça “bilmiyorum” deme izni vermek yanlış bilgiyi azaltabilir, cevaba kaynak ve alıntı eklettirmek cevabı denetlenebilir kılar. Aynı doküman bu yöntemlerin halüsinasyonu tamamen ortadan kaldırmadığını, kritik bilginin her zaman doğrulanması gerektiğini de yazar. Bu yüzden istemde bilmediği bilgiyi uydurmamasını ve eksiği işaretlemesini iste.

Alvara AI bu işin neresinde

Alvara AI, yurt dışında alıcı arayan üretici ve ihracatçılar için bir araçtır: web adresini yazarsın, sana uyan yurt dışı firmaları karar vericisi ve doğrulanmış e-postasıyla listeler. Alıcıları ve bilgilerini firmanın kendi web sitesinden, veri sağlayıcılardan ve bunlardan yaptığı çıkarımdan alır; her bilginin yanında kaynağına giden bağlantı durur, tıklayıp kendin bakarsın. Kişisi bulunan her alıcı için taslak hazırlar; Alvara AI kendiliğinden e-posta göndermez, gönderme kararı ve gönderim senindir.